Çocuk Psikoloğuna Ne Zaman Gidilir? Yaşa Göre Uyarı İşaretleri

Ebeveynlerin çoğu bir psikoloğa gitmeyi aylarca erteler. Gerekçe hep benzerdir: "Geçer, yaş dönemi." Bazen gerçekten geçer. Ama "geçer" ile "geçmiyor" arasındaki farkı belirleyen üç ölçüt vardır ve bunlar öğrenilebilir.

Üç ölçüt: süre, şiddet, işlevsellik

Süre. Çocuklarda geçici dalgalanma normaldir. Kardeş doğumundan sonra iki hafta alt ıslatma, taşınmadan sonra üç hafta uyku bozulması beklenir. Aynı davranış 4-6 haftayı aşarak sürüyorsa artık uyum tepkisi değil, yerleşmiş bir örüntüdür.

Şiddet. Ölçüt çocuğun yaşıdır. Üç yaşında yere yatarak ağlamak yaşına uygundur; sekiz yaşında aynı davranış değildir. Kıyas komşunun çocuğu değil, aynı yaştaki tipik gelişimdir.

İşlevsellik. En belirleyici ölçüt budur. Davranış çocuğun okuluna, arkadaşlığına, uykusuna, yemesine ya da ailenin günlük düzenine zarar veriyor mu? "Utangaç çocuk" bir kişilik özelliğidir. Utangaçlık yüzünden okula gidemiyorsa bu artık bir kişilik özelliği değildir.

Yaşa göre uyarı işaretleri

Beklemeyin: acil durumlar

Aşağıdakiler "gözleyelim" listesine girmez. Aynı gün çocuk ve ergen psikiyatrisi ya da acil servis gerekir:

• İntihar düşüncesi, planı ya da bunu ima eden sözler ("olmasam daha iyi", "yorgunum artık")
• Kendine zarar verme — kesik, yanık, vurma izleri
• Kendine ya da başkasına yönelik şiddet
• Cinsel istismar şüphesi
• Gerçeklikten kopma: olmayan sesler duyma, olmayan şeyler görme
• Yemeyi tamamen reddetme veya hızlı kilo kaybı

Türkiye'de acil sağlık hattı 112'dir. Çocuk ihmal ve istismarı şüphesinde 183 Sosyal Destek Hattı aranır.

"Ama benim çocuğumda bir sorun yok"

Doğru olabilir. Bir psikoloğa başvurmak, çocuğunuzda bir hastalık olduğunu kabul etmek değildir. Başvuruların önemli bir kısmı şu üç başlıkta toplanır ve hiçbiri tanı gerektirmez:

• Geçiş dönemleri. Boşanma, taşınma, kardeş doğumu, okul değişikliği, kayıp. Çocuğun bunları tek başına taşıması gerekmez — boşanma sürecinde çocuk desteği ve yas ve kayıp desteği tam olarak bunun içindir.
• Ebeveyn danışmanlığı. Çocuk hiç gelmez; siz gelirsiniz. Sınır koyma, ekran, kardeş kıskançlığı, ödül-ceza düzeni çalışılır. Ebeveyn danışmanlığı çoğu zaman en hızlı sonuç veren yoldur.
• Gelişim takibi. Bir sorun beklemeden, gelişimin yolunda gidip gitmediğini görmek için — çocuk gelişim takibi.

İlk adım nasıl atılır?

1. Bir hafta not tutun. Davranış ne zaman, nerede, kimin yanında oluyor; öncesinde ne oldu, sonrasında ne oldu. Bu not ilk görüşmeyi kısaltır.
2. Öğretmenle konuşun. Aynı davranış okulda da var mı? Yalnızca evde görülen bir sorun ile her ortamda görülen bir sorun farklı şeyleri işaret eder.
3. Fiziksel nedenleri eleyin. Dikkat sorunlarında işitme ve görme kontrolü, alt ıslatmada üroloji, uyku sorunlarında kulak-burun-boğaz muayenesi ilk basamaktır.
4. Ebeveyn ön görüşmesi alın. İlk görüşme genellikle çocuksuz yapılır. Çocuğa "psikoloğa gidiyoruz" demeden önce siz gidin.
5. Çocuğa dürüst anlatın. "Doktora gidiyoruz" demeyin. "Çocuklarla konuşan, oyun oynayan bir uzmanla tanışacağız" yeterlidir. İğne olmayacağını söylemek çoğu çocuğu rahatlatır.

Geciktirmenin bedeli

Erken dönemde 8-10 seansta çözülebilecek bir okul reddi, iki dönem beklendiğinde devamsızlık, akademik geri kalma ve akran ilişkisi kaybıyla birlikte gelir. Sorun büyümez ama etrafına yeni sorunlar toplar. Okul fobisi ve ayrılık kaygısı sayfalarında bu birikimin nasıl işlediğini anlattım.

Kim ne yapar? Rollerin dağılımı

Ailelerin zaman kaybettiği ikinci nokta, yanlış kapıyı çalmaktır. Kısa bir harita:

Üç yaygın endişe

"Çocuğuma ilaç verirler mi?" Psikolog ilaç yazamaz. İlaç yalnızca çocuk psikiyatristinin değerlendirmesiyle ve belirli tablolarda gündeme gelir; çoğu başvuruda hiç konuşulmaz.

"Eşim karşı çıkıyor." Yaygın bir durumdur. İlk görüşmeye tek ebeveynin gelmesi süreci başlatmak için yeterlidir. Karşı çıkan ebeveynin sürece sonradan katılması, çoğu zaman ilk görüşmenin çıktısını görmesiyle kolaylaşır.

"Kayıt tutulur mu, bir yere işlenir mi?" Özel danışmanlıkta tutulan kayıt gizlidir ve paylaşılmaz. İstisnalar sınırlıdır: çocuğun kendisi ya da bir başkası için ciddi ve yakın tehlike, ihmal veya istismar şüphesi, mahkeme kararı. Bu sınırlar ilk görüşmede size açıkça anlatılır.

Sık Sorulan Sorular

Çocuk psikoloğuna gitmek çocuğu etiketler mi?

Görüşmenin kendisi etiket üretmez. Etiketi üreten, çevreye "bizim çocuk psikolojik tedavi görüyor" diye anlatılmasıdır. Süreç gizlidir; kiminle paylaşacağınıza siz karar verirsiniz.

Kaç yaşından itibaren psikoloğa gidilebilir?

0 yaştan itibaren. Bebeklik ve erken çocuklukta çalışma çoğunlukla ebeveynle yürütülür; çocuk büyüdükçe doğrudan çalışma ağırlık kazanır.

Çocuğum gelmek istemiyor, zorlamalı mıyım?

Zorlamayın. Önce siz gelin. Ebeveyn danışmanlığıyla başlayan sürecin bir bölümü çocuğun kendi isteğiyle gelmesini hazırlamaktır. Ergenlerde bu adım çoğu zaman zorunludur.

Psikolog mu, psikiyatrist mi?

Psikolog görüşme, test ve terapiyle çalışır; ilaç yazamaz. Psikiyatrist hekimdir, tanı koyar ve gerekirse ilaç düzenler. Belirtiler ağırsa ikisi birlikte yürür. Ayrımın ayrıntısını pedagog ve çocuk psikoloğu farkı yazısında bulabilirsiniz.

Bir görüşmede sonuç alınır mı?

Bir görüşmede yön alınır, sonuç değil. İlk görüşmenin amacı sorunu tanımlamak ve bir plan çıkarmaktır.

Bursa'da nasıl randevu alırım?

Nilüfer'deki ofis için telefon veya WhatsApp yeterli — iletişim bilgileri burada. Bursa dışındaysanız ya da ulaşım zorsa online görüşme mümkündür.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi yerine geçmez. Acil durumda 112'yi arayın.